Planując wyjazd do Stambułu, Antalyi albo Kapadocji, łatwo pomylić europejskie związki Turcji z członkostwem w Unii Europejskiej. Najkrótsza odpowiedź na pytanie, czy Turcja jest w UE, brzmi: nie. Wyjaśniam, jaki status ma ten kraj, dlaczego nadal nie należy do wspólnoty oraz co oznacza to dla polskiego turysty.
Turcja pozostaje bliskim partnerem UE, ale nie jest jej członkiem
- Turcja nie należy do Unii Europejskiej i nie jest jednym z 27 państw członkowskich.
- Od 1999 roku ma status kraju kandydującego do UE.
- Negocjacje akcesyjne rozpoczęły się w 2005 roku, lecz od 2018 roku pozostają praktycznie zamrożone.
- Turcja jest w unii celnej z UE, ale unia celna nie oznacza członkostwa.
- Polacy mogą podróżować do Turcji turystycznie bez wizy do 90 dni w okresie 180 dni.
Turcja leży na styku Europy i Azji
Turcja jest państwem transkontynentalnym. Większość jej terytorium znajduje się w Azji, na półwyspie Anatolia, a niewielka część leży w Europie, po zachodniej stronie cieśniny Bosfor. To właśnie położenie sprawia, że kraj często pojawia się w rozmowach o Europie, choć geografia nie przesądza o członkostwie w UE.
Stolicą Turcji jest Ankara, a nie Stambuł. Stambuł pozostaje największym i najbardziej znanym miastem kraju, rozciągającym się po obu stronach Bosforu. Dla podróżnych ma to znaczenie praktyczne, bo podczas jednej wizyty można zobaczyć zarówno europejską, jak i azjatycką część miasta, ale nadal podróżuje się do państwa spoza Unii.
Sam fakt, że część kraju leży w Europie, nie wystarcza do przystąpienia do wspólnoty. O członkostwie decydują między innymi kryteria polityczne, gospodarcze i prawne, a także zgoda wszystkich państw UE.
Jaki status Turcja ma wobec Unii Europejskiej
Turcja jest krajem kandydującym, czyli państwem, które oficjalnie ubiega się o członkostwo, ale jeszcze go nie uzyskało. Taki status nie daje prawa głosu w instytucjach UE, udziału w wyborach do Parlamentu Europejskiego ani automatycznego korzystania ze wszystkich praw obywateli Unii.
Droga akcesyjna Turcji ma długą historię. Kraj uzyskał status kandydata w 1999 roku, a formalne negocjacje członkowskie rozpoczęły się w 2005 roku. Proces obejmuje analizę i dostosowanie prawa do tak zwanego dorobku prawnego UE, czyli zbioru wspólnych przepisów obowiązujących państwa członkowskie.
W praktyce negocjacje od lat nie przynoszą przełomu. Według informacji instytucji unijnych proces pozostaje w impasie od 2018 roku. Wśród problemów wymienia się między innymi stan praworządności, prawa podstawowe, standardy demokratyczne oraz nierozwiązane relacje Turcji z Cyprem.
Dlaczego bliskie relacje nie oznaczają członkostwa
Turcja utrzymuje z UE bardzo intensywne kontakty gospodarcze i polityczne. Obie strony współpracują między innymi w handlu, migracji, bezpieczeństwie, energetyce i walce z terroryzmem. Komisja Europejska określa Turcję jako ważnego partnera, ale partnerstwo to nie jest równoznaczne z przynależnością do Unii.
| Obszar | Turcja | Państwo UE |
|---|---|---|
| Członkostwo w Unii Europejskiej | Nie | Tak |
| Status kandydata | Tak, od 1999 roku | Nie dotyczy |
| Udział w instytucjach UE | Brak prawa głosu | Pełny udział zgodnie z traktatami |
| Relacje handlowe | Unia celna z UE od 1996 roku | Wspólny rynek UE |
| Strefa Schengen | Nie | Większość państw UE należy do Schengen |
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy unii celnej. Porozumienie obowiązujące od 1996 roku ułatwia handel częścią towarów między Turcją a UE, ale nie daje Turcji wpływu na tworzenie prawa unijnego. To relacja gospodarcza, a nie polityczne członkostwo.
Co brak członkostwa oznacza dla podróżujących z Polski
Dla turysty najważniejsza różnica jest prosta: Turcja nie jest częścią ani Unii Europejskiej, ani strefy Schengen. Oznacza to, że wyjazd do niej traktuje się jako podróż poza granice wspólnoty, nawet jeśli lot z Polski trwa niewiele dłużej niż podróż do niektórych państw południowej Europy.
Obywatele Polski mogą przyjechać do Turcji w celach turystycznych lub tranzytowych bez wizy na maksymalnie 90 dni w każdym okresie 180 dni. Przy pobycie w innym celu, na przykład zarobkowym lub przy dłuższym zamieszkaniu, obowiązują odrębne zasady.
Do przekroczenia granicy można użyć ważnego paszportu albo dowodu osobistego. W przypadku paszportu tureckie służby wymagają odpowiedniego okresu ważności, a polskie placówki zalecają, aby dokument był ważny co najmniej 150 dni od daty wjazdu. Przed wyjazdem sprawdzam też aktualne wymagania, bo sama bezwizowość nie zwalnia z obowiązku posiadania ważnego dokumentu.
Brak członkostwa w UE ma znaczenie także przy ubezpieczeniu. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego nie działa w Turcji na takich zasadach jak w państwach UE, dlatego prywatne ubezpieczenie turystyczne jest rozsądnym zabezpieczeniem. Szczególnie ważne są koszty leczenia, transportu medycznego i ewentualnego powrotu do Polski.
Czy Turcja może jeszcze dołączyć do Unii
Teoretycznie tak, ponieważ status kandydata nadal pozostaje utrzymany. Nie oznacza to jednak, że akcesja jest bliska ani że istnieje wyznaczona data przyjęcia kraju do UE. Przed Turcją nadal stoją wymagania dotyczące reform, praworządności, praw człowieka i relacji ze wszystkimi państwami członkowskimi.
Proces akcesyjny nie działa jak zwykłe oczekiwanie w kolejce. Państwo kandydujące musi spełnić tak zwane kryteria kopenhaskie, dostosować przepisy do prawa UE i uzyskać zgodę państw członkowskich. Nawet wieloletnie negocjacje nie gwarantują więc automatycznego przyjęcia.
Moim zdaniem w najbliższym czasie bardziej realistyczny jest rozwój współpracy gospodarczej i strategicznej niż szybkie pełne członkostwo. Turcja jest dla Europy zbyt ważnym partnerem, by ją ignorować, ale jednocześnie różnice polityczne sprawiają, że droga do członkostwa pozostaje bardzo trudna.
Jak najprościej zapamiętać status Turcji
Najlepiej rozdzielić trzy pojęcia: kandydat do UE, partner handlowy UE i członek UE. Turcja pasuje do dwóch pierwszych określeń, ale nie do trzeciego.
- Turcja ma europejską część terytorium, lecz nie jest państwem członkowskim UE.
- Ma status kandydata, ale negocjacje akcesyjne są od lat wstrzymane.
- Łączy ją z UE unia celna, jednak nie jest to wspólny rynek ani członkostwo polityczne.
- Dla Polaków wyjazd turystyczny jest bezwizowy do 90 dni, ale Turcja pozostaje kierunkiem poza UE i Schengen.
Planując urlop w Turcji, traktuję ją więc jako państwo europejsko-azjatyckie i blisko współpracujące z Unią, lecz formalnie od niej odrębne. Taki prosty podział pozwala uniknąć pomyłek przy sprawdzaniu dokumentów, ubezpieczenia i zasad przekraczania granicy.
